Trybunał Konstytucyjny po raz kolejny odmawia wydania wyroku w sprawie możliwości zasiedzenia służebności przesyłu

Czy możliwe jest w świetle obowiązującego prawa zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu przed dniem wprowadzenia służebności przesyłu do Kodeksu cywilnego, co nastąpiło z dniem 3 sierpnia 2008r?

Tak w uproszczeniu brzmiało pytanie jakie kilka sądów rejonowych zadało Trybunałowi Konstytucyjnemu. Pytanie to jest bardzo istotne zarówno dla przedsiębiorstw przesyłowych, jak i dla właścicieli gruntów, na których znajdują się sieci przesyłowe. W związku z zadanym pytaniem wiele sądów zawiesiło postępowania o ustanowienie służebności, jak również o zasiedzenie takiej służebności licząc, że Trybunał Konstytucyjny ostatecznie rozstrzygnie wątpliwości interpretacyjne.

Niestety TK po raz kolejny odmówił wydania wyroku w tej sprawie (wcześniej Trybunałowi zadano podobne pytania) i umorzył postępowanie. TK uznał, że nie ma uprawnień do badania, która z możliwych wykładni art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 k.c. jest zgodna z Ustawą Zasadniczą. Nie wydał więc wyroku ze względów formalnych.

Jednocześnie jednak, zdaniem Trybunału, cały czas trudno mówić o jednolitej wykładni tych przepisów. TK stwierdził wprost, że nie istnieje bezspornie jednolita praktyka stosowania prawa, która nadała zakwestionowanym przepisom jednoznaczną treść. Innymi słowy, istnieją sądy, które odmawiają stwierdzenia zasiedzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu, do czego mają prawo.

W uzasadnieniu postanowienia znaleźć można jednak wiele wskazówek co do dalszych działań, jakie powinny zostać podjęte, aby ostatecznie rozwiać powstałe wątpliwości.

TK podkreślił, że nawet, gdyby orzekł o niekonstytucyjności wykładni dopuszczającej zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, lub też samej służebności przesyłu, to i tak nadal możliwe byłoby stwierdzenie przez sąd zasiedzenia służebności gruntowej, przy nadaniu jej odpowiedniej treści. Zdaniem TK, jedną z przyczyn powstania wątpliwości interpretacyjnych jest wadliwe utożsamianie służebności przesyłu ze służebnością gruntową, polegającą na korzystaniu z urządzeń przesyłowych leżących na cudzym gruncie. Nie ma bowiem  czegoś takiego jak służebność gruntowa odpowiadająca treścią służebności przesyłu.

W dalszej części uzasadnienia czytamy zaś, że to Sąd Najwyższy powinien doprowadzić do ujednolicenia wykładni omawianych przepisów, która wobec wielości stanów faktycznych nadal jest bardzo zróżnicowana. TK wskazał, że dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego nie daje jednoznacznej odpowiedzi na wiele pytań związanych z możliwością zasiedzenia służebności.

 

Trybunał Konstytucyjny zauważył  też , że jedną z przyczyn niejednoznacznej linii orzeczniczej jest istniejąca luka prawna – ustawodawca wprowadzając do Kodeksu cywilnego służebność przesyłu, nie uregulował bowiem wprost w ustawie stanów faktycznych korzystania z urządzeń przesyłowych usytuowanych na cudzym gruncie przed wprowadzeniem do polskiego systemu prawa tego ograniczonego prawa rzeczowego. W związku z powyższym Trybunał skierował do Sejmu i Senatu postanowienie sygnalizacyjne – zwracając uwagę na istnienie powyższych uchybień. Zdaniem  TK, ustawodawca powinien ostatecznie uregulować te kwestie z uwzględnieniem interesów przedsiębiorstw przesyłowych i właścicieli nieruchomości.

Z powyższych konkluzji Trybunału Konstytucyjnego wynika, że to od Sejmu, Senatu i Sądu Najwyższego zależy, kiedy właściciele gruntów i przedsiębiorstwa przesyłowe uzyskają jasność co do swej sytuacji prawnej i przysługujących im praw. Niezmiennie jednak sądy orzekające w tych sprawach powinny kierować się prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa.

Szczególnie trudne będą miały zadanie sądy, które zawiesiły postępowania licząc na wydanie wiążącego wyroku w niniejszej sprawie.

10 lat służebności przesyłu

Niedawno nasza Kancelaria obchodziła nie lada święto – dziesiątą rocznicę wprowadzenia do Kodeksu cywilnego służebności przesyłu.

Służebności przesyłu stanowią jedną z głównych specjalizacji naszej Kancelarii. Negocjacje pomiędzy właścicielami a przedsiębiorstwami w sprawie uregulowania praw do gruntów, sprawy sądowe o ustanowienie służebności przesyłu, o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, czy sprawy o zasiedzenie służebności, to dla prawników naszej Kancelarii chleb powszedni. Z okazji tej okrągłej rocznicy postanowiliśmy zrobić małe podsumowanie. Co to dla nas i naszych Klientów znaczy w praktyce?

– wartość roszczeń – ponad 25.000.000 zł

– długość urządzeń przesyłowych objętych sprawami – ponad 100.000 m (a pewnie znacznie więcej)

– powierzchnia pasów służebności objętych roszczeniami – ponad 5.000.000 m2

 

Jeśli jesteście ciekawi,  ile to przepracowanych godzin, wypitych kubków kawy,  oraz przejechanych kilometrów – możecie Państwo zobaczyć na specjalnie przygotowanym filmie.

Zapraszam do oglądania 🙂 .

 

 

 

Sąd Najwyższy kolejny raz o służebności przesyłu

W dniu dzisiejszym Sąd Najwyższy w powiększonym składzie 7 sędziów po raz kolejny zajął się kwestią bardzo istotną dla naszych klientów – chodzi oczywiście o służebność przesyłu. Sprawa rozpoznana została pod sygn. III CZP 50/17. Tym razem przedmiotem rozstrzygnięcia było pytanie:

  • czy przedsiębiorstwo państwowe, które wybudowało urządzenia przesyłowe na gruntach Skarbu Państwa przed 1990 r, nabyło z mocy samego prawa po tej dacie wraz z tymi urządzeniami również służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu.

Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi negatywnej uznając, że nie było takiej możliwości prawnej. W ustnym uzasadnieniu uchwały wskazano, że źródłem powstania prawa służebności może być umowa między stronami, lub orzeczenie sądu. Ustanowienie służebności na cudzej nieruchomości ogranicza w pewnym zakresie własność, a więc jest rodzajem wywłaszczenia. Wywłaszczenie zaś musi opierać się o konkretne przepisy prawa. W poprzednim stanie prawnym brak było jakichkolwiek przepisów, które mogłyby stanowić podstawę prawną powstania takiej służebności. Według Sądu Najwyższego pogląd przeciwny (tj dopuszczający nabycie służebności z mocy samego prawa) stanowi niedopuszczalną wykładnię prawa i jest sprzeczne z podstawową zasadą zamkniętego katalogu praw rzeczowych.

Uchwała ta nie zamyka jednak drogi  przedsiębiorstwom przesyłowym do zasiedzenia służebności przesyłu. Jednak z uwagi na to, że każdorazowo stwierdzenie zasiedzenia wymaga zbadania wielu przesłanek i indywidualnego podejścia do każdej sprawy, Sąd Najwyższy odmówił odpowiedzi na drugie pytanie zadane przez Sąd Okręgowy w Toruniu.

Poniżej treść zapytania oraz podjętej przez Sąd Najwyższy uchwały.

sygn. III CZP 50/17

​”1) Czy uzyskanie na własność przez przedsiębiorstwo państwowe urządzeń przesyłowych, posadowionych na nieruchomościach należących wówczas do Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r., Nr 2, poz. 6) spowodowało uzyskanie przez to przedsiębiorstwo  z mocy prawa – jako prawa związanego z własnością urządzeń, – służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającego te nieruchomości?
2) w przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na powyższe pytanie, czy przedsiębiorstwo przesyłowe jako posiadacz służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, pozostawało w dobrej czy w złej wierze oraz w jakiej dacie rozpoczął się bieg terminu zasiedzenia tej służebności, na rzecz tego przedsiębiorstwa?”

Uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2018 r.

1. Nabycie przez przedsiębiorstwo państwowe – na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o zmianie ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. z 1991 r. Nr 2, poz. 6) – własności urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomościach należących do Skarbu Państwa nie spowodowało uzyskania przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu obciążającej te nieruchomości. 
2. Odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

 

Kontakt

Libera i Wspólnicy Kancelaria Radców Prawnych Spółka komandytowa

ul. Mazowiecka 8, 60-617 Poznań
tel. +48 790 301 331
fax +48 61 669 05 26
sekretariat@KancelariaLibera.pl